Karanlık Gökyüzü Farkındalığı

GÜNCEL  – Dünya Çapında Büyük Yıldız Sayımı etkinliği için yayınlanan rehberin Arif Solmaz tarafından yapılan Türkçe  çevirisi etkinliğin sayfasında yayınlandı. (Great World Wide Star Count Activity)
 

 

Karanlık Gökyüzü Farkındalığı sorumlusu Prof. Zeki Aslan’ın duyurusu…

DAY2009 bağlamında gökyüzünün gözlenmesini, gözlemevlerinin çalışmalarını zorlaştıran ışık kirliliği ile ilgili olarak da özel etkinliklerle ve Dark Skies Awareness, GLOBE At Night gibi IAU projeleri ile bir bilinçlendirme kampanyası sürdürülecek. Bu konudaki Işık Kirliliği Ulusal Komitesi raporlarına bu bağlantıdan ulaşabilirsiniz. Yapay aydınlatmanın neden olduğu gök parlaklığı yüzünden, gökcisimlerini gözlemek, gökyüzünün güzelliklerini çıplak gözle ya da teleskopla izlemek giderek daha zor olmaktadır. Şehirlerde yaşayan insanlarımız Samayolunu ancak kitaplarda görebilmektedir. Kötü dış aydılatma karanlık gökyüzünü elimizden aldığı gibi boşa giden enerji demektir. "Karanlık Gökyüzü Farkındalığı" (Dark Skies Awareness) 2009 Dünya Astronomi Yılının (DAY2009) 11 Küresel Köşetaşı Projelerinden birisidir. Amacı, ışık kirliliğinin, yani aşırı yapay dış aydınlatmanın yerel çevreye etkisi hakkında halkı bilinçlendirmek ve karanlık gökyüzünün tüm dünyada giderek yitirilmesi gerçeğine daha çok insanın dikkatini çekmektir. Bu amaçla bir dizi program ve kaynak geliştirilmiştir. Küresel bir sorunun yerel çözümü için her bireyin bunları kullanması beklenmektedir. TAD olarak, dört programa ağırlık verilecektir:

Geceleyin Gökküresi ( www.darkskiesawareness.org/gan.php) Geceleyin Gökküresi; öğrenciler, eğiticiler, gökyüzü hayranları ve halktan herkesin katılmasını teşvik eden, eğlenceli bir vatandaş-bilimci etkinliğidir; katılımcıların bölgesindeki gökyüzü karanlığının düzeyini ölçmeyi ve yapılan gözlemleri bir dünya haritasına on-line gönderilmesini içermektedir. Amacı, insanların bizzat etkinliklere katılarak kendi çevrelerindeki ışık kirliliğinin etkisininin farkında olmalarını sağlamaktır. Veri toplama ve on-line bildirim kolaydır. Yerel gökyüzü parlaklığını belirlemenin iki yolundan birisi bir ölçü aleti kullanmak (http://unihedron.com), diğeri bir takım yıldızı doğrultusunda çıplak gözle görülebilen en sönük yıldız(lar)ı tesbit etmektir. Ölçü aletimiz olmadığı için burada ikinci yöntem açıklanacaktır. Türkiye için kış takım yıldızı Orion bu amaca çok uygundur. Gözlemci, Orion doğrultusunda gördüğü gökyüzü ile farklı parlaklık sınırlarında hazırlanmış yıldız haritalarını karşılaştırmaktır. Temel düşünce, en sönük yıldız(lar)ı tesbit etmek, ve bunu giderek daha sönük kadir (parlaklık) sınıfındaki yedi yıldız haritasından biri ile eşleştirmektir. Bu gözlemin biribirinden en az 1 km uzak, çevreden doğrudan ışık almayan yerlerde, örneğin okul bahçelerinde, yapılması önerilir. 16-28 Mart tarihleri arasında 3-4 km çapında bir bölgede çok sayıda ölçüm yapmak mümkündür. Bu yolla, bölgenizdeki ışık kirliliğinin düzeyini belirlemeye, gelecek yıllarda tekrarlanacak böyle ölçümlerle ışık kirliliğindeki gelişmeyi, böylece boşa giden elektrik enerjisini, değerlendirmeye katkı sağlanacaktır. Ölçüm yapılması önceden kazanılmış bir deneyim istemiyor. Gözlem adımları şöyle: (www.globe.gov/GaN/ )

  1. Bulunduğunuz yerin enlem ve boylamını bulunuz. Bunun için

                   a) bir yerel bölge haritası kullanarak,

                   b) varsa GPS kullanarak yapabilirsiniz.

       2. Günbatımından sonra dışarıya çıkarak Orion takım yıldızını bulunuz.

       3. Orion doğrultusunda gördüğünüz gece gökyüzünü verdiğimiz parlaklık haritalarından biri ile eşleştirin (Karanlikgokyuzu-haritalar.doc) (www.globe.gov/GaN/observe_magnitude.html )

      4. Gözlemlerinizi bildiriniz ( adres daha sonra burada duyurulacaktır)

      5. Gözleminizi dünyadaki binlerce gözlemle karşılaştırın http://www.globe.gov/GaN/analyze.html

Dünya Çapında Büyük Yıldız Sayımı (www.darkskiesawareness.org/gwwsc.php)

9-23 Ekim 2009 tarihlerinde, Dünya Çapında Yıldız Sayımı sırasında , tüm yaşlardaki vatandaş-bilimci gözlerini gökyüzüne çevirecek, dünya çapında ışık kirliliği haritasının çıkarılmasına yardımcı olacak. Geceleyin gökyüzüne bakınca ne görürsünüz? Yıldızları, takım yıldızlarını ya da Samanyolu’nu? Dünyada olduğu gibi, ülkemizde de birçok insanın Samanyolunu gökyüzünde seyrederek değil, yalnız kitaplardan ya da fotoğraflardan öğreniyor. Işık kirliliğinin gece gökyüzünü rahatça görmemizi engellediğini gökbilimciler uzun zamandan beri biliyor, artık giderek bunun herkes farkında olmaktadır. Işık kirliliği bazan medeniyetin istenmeyen bir yan ürünü olarak tanımlanır. Işık kirliliğinin olumsuz sonuçlarının nedeni yanlış dış aydınlatmadır. Işık kirlilğinin artması ve gece gökyüzü kalitesinin giderek bozulması sonucu 2007 de Dünya Çapında Yıldız Sayımı programı (www.windows.ucar.edu/citizen_science/starcount) başlatıldı. Amacı, karanlık gökyüzü farkındalığını geliştirmek ve herkesin kendi bölgesinde ışık kirliliğinin ölçülmesine ve astronomi öğretimine katkıda bulunmasını sağlamaktır. Bu 2009 Uluslararası Astronomi Yılında da devam edecektir. Katılmak için deneyim gerekmiyor, gerekli bilgilere yukarıda verilen web sitesinden ulaşılabilir.

Yıldız sayımı için basit beş adıma bu bağlantıdan ulaşabilirsiniz!

 

Kaç Tane Yıldız ( http://www.darkskiesawareness.org/files/HMS_IYA_4.pdf)

Ankara’da, İstanbul’da, Kayseri’de, Trabzon’da ya da yaşadığınız bölgede geceleyin kaç tane yıldız görebiliyorsunuz? "Kaç Tane Yıldız?" projesinin amacı, çıplak gözle ve birkaç dakikalık basit astronomi gözlemleri ile, bugünün gece gökyüzünün gözlenebilirlik koşullarını belirlemektir. Ne kadar çok yerde ne kadar çok gözlem yapılırsa bu deney o kadar başarılı olacaktır: yani sizin katkınıza gereksinim var. Gözlemler Verein Kuffner-Sternwarte ve Thüringer Landessternwarte Tautenburg. tarafından toplanacak ve analiz edilecektir. Gözlemlere katılacak ülkenin yerine göre, bir ya da iki takım yıldızı önerilmektedir. Türkiye için , yıl boyunca gözlenebileceği için, Küçük Ayı takım yıldızı en uygunudur. Fakat isterseniz kış aylarında Orion takım yıldızını kullanabilirsiniz. Ya da her iki doğrultuda da gözlem yapıp karşılaştırabilirsiniz.

Gözlem adımları:

   1. Açık ve aysız gecede gözlem yapacak yerinizi seçin. (Ay evresini tug.tubitak.gov.tr adresinden ya da 2009 Gök Olayları Yıllığından öğrenebilirsiniz). Sokak lambaları tarafından doğrudan aydınlatılan yerlerden uzak durun. Gözlerinizi karanlığa alıştırmak için zaman ayırın.

   2. Küçük Ayı ( ya da Orion) takım yıldızında çıplak gözle (kendi gözlükleriniz dışında alet kullanmayınız) görebildiğiniz yıldızları ilgili takım yıldızını temsil eden ve burada verilen haritalarla karşılaştırın.

   3. Sizin gözleminize en yakın olan takım yıldızı görüntü numarasını ( 1 ile 7 arasında), gözlem raporunu doldurarak bildirin.Forma iki yoldan ulaşılabilir: a) http://hms.sternhell.at ya da http://starlit.astronomy2009.at adresine girdikten sonra "Change Language" kutusundan "Turkish" seçerek, b) Doğrudan http://yildiz.astronomy2009.at adresine bağlanarak. Gözlemlerinizi bu formu kullanarak bildirin. Sonuçlar otomatik olarak "Sonuçlar" haritasına işlenecektir. Gözleminizi farklı günlerde ve faklı zamanlarda tekrarlamanızı tavsiye ederiz.

Dünya Saati (www.earthhour.org )

Bu proje ışık kirliliği ile doğrudan ilgili değildir, temel amacı iklim değişimine dikkat çekmektir. 28 Mart 2009 günü yerel saat 20:30 da tüm dünyada milyonlarca insan iklim değişimi konusundaki endişelerini duyurmak için basit bir eylemde bulunacak, bir saat süre ile ışıkları söndüreceklerdir. Dünya Saatı bu eylemde herbirimizin iklim değişimine karşı savaşta olumlu katkıda bulunabileceğimizi simgelemektedir. Bu nedenle, nerede olursanız olun, kendi evinizde, çevrenizde, okulunuzda ya da çaılıştığınız kurumda , ikna edebilirseniz bağlı olduğunuz belediyede güvenliği ve sağlığı etkilemeyecek bölgelerde, olabildiğince çok lambanın bir saat süre ile kapatılmasını sağlayın. Bunu da belgelemeye çalışın. Bu eylemin, ışıkların söndürülmesinin karanlık gökyüzü kavramına da çok olumlu etki yapacağı açıktır. Dünya Saati web sitesi (www.earthhour.org) bu eylem için. Türkçe dahil, çeşitli dillerde duyuru yapmıştır. www.earthhour.org/about/tr:tr.